Lech Majewski en de aantrekkingskracht van de Vlaamse Middeleeuwen

Nathalie Maciesza – De Vlaamse schilder Pieter Brueghel de Oude (ca. 1525-1569) is bekend van zijn allegorische landschappen en boerentaferelen. Zo plaatste hij bijbelse voorstellingen in zestiende-eeuwse Vlaamse context en wist hij de overweldigende lelijkheid van sommige mensen treffend op doek te vangen.

Hij verwerkte vele symbolen in zijn werken, die niet alleen hebben gezorgd voor een prikkelende zoektocht naar de betekenis ervan, maar ook sociale en politieke problemen van zijn tijd blootleggen. Een van zijn bekendste werken is ’De Kruisdraging’ uit 1564, waar vele iconografische studies aan zijn gewijd. 

De Poolse visueel kunstenaar en regisseur Lech Majewski heeft dit werk tot leven gebracht in zijn film The Mill and the Cross. Van de circa vijfhonderd figuren die zijn afgebeeld op het schilderij heeft Majewski er twaalf tot leven laten komen, waaronder de schilder zelf (gespeeld door Rutger Hauer) en de Maria-figuur (Charlotte Rampling). Door middel van special effects en Computer Generated Imagery heeft Majewski een opvallende combinatie van 2D en 3D tot stand gebracht, wat enerzijds een fascinerend en artistiek effect heeft, anderzijds op momenten een beetje knullig aandoet. De pretenties van de film zijn filosofisch en kunstzinnig, het resultaat is zeer smaakgevoelig. Sommige bezoekers van de film meenden dat The Mill and The Cross een bijna hypnotiserend effect had, anderen konden door het langzame tempo de aandacht er niet goed bijhouden. Wie een educatieve documentaire  verwacht, wordt teleurgesteld, wie steeds verrast wil worden door de visuele trucs die Majewski tot in de puntjes beheerst, zal tevreden de zaal verlaten.

 Dit is niet de eerste keer dat Majewski zich heeft geïnteresseerd in een Vlaams kunstwerk uit de Middeleeuwen. In The Garden of Earthly Delights (2006) heeft hij ‘De tuin der lusten’, het wonderbaarlijke schilderij uit ca. 1490-1510 van Hiëronymus Bosch, tot bindende schakel gemaakt tussen de twee hoofdpersonages. In deze film gaat Britse kunsthistorica Claudine naar Venetië om een lezing te geven over dit schilderij. Haar geliefde gaat met haar mee en samen ontdekken ze de stad, hun liefde, de kunst en de vergankelijkheid van het leven.

 Wat is de aantrekkingskracht van kunstwerken als die van Brueghel de Oude en Bosch? Het zal ongetwijfeld het surrealistische karakter van de schilderijen zijn die resoneert in onze moderne tijden, waarin science fiction en special effects hoogtij vieren. Zo is ‘De tuin der lusten’ van Bosch een bizar schouwspel van een copulerende massa, die iets wegheeft van een pagina uit de Kamasutra, met nauwkeurige precisie en een vaste schildershand op doek aangebracht. De werken van Brueghel zijn vooral bekend om de enorme hoeveelheid aan afgebeelde figuren die los van elkaar ieder een verhaal vertellen. Het oog blijft nieuwe dingen ontdekken en nieuwe verhaallijnen vinden en de toeschouwer staat verbaasd over de gedetailleerdheid van elk onderdeel. Het losmaken van een aantal figuren, wat Majewski in zijn film heeft gedaan, schept talloze mogelijkheden tot het scheppen van kleine wereldjes binnen het grote geheel. De karakteristieke gelaatstrekken van de figuren, de gruwelijke ofwel vrolijke taferelen, de oneindigheid aan symbolen; het is de zoektocht naar de betekenis en achtergrond hiervan die de mens vijf eeuwen laten nog blijft fascineren.

 Met alle mogelijkheden die het digitale tijdperk biedt, is het nu het uitgelezen moment om de meesterwerken van toen onder de loep te nemen, uit te vergroten en te analyseren. Zoals Simon Schama op educatieve en sociaalkunsthistorische wijze heeft gedaan in zijn mooie documentairereeks The Power of Art, zo heeft Lech Majewski dit gedaan op zijn eigen kunstzinnige wijze. Deze projecten bevinden zich op het snijvlak van film en kunstgeschiedenis en laten zien dat deze combinatie niet alleen mogelijk is, maar ook interessante en mooie resultaten oplevert.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s