Anna in Siberië, het is deel 3!

Irkoetsk, van verleden tot heden


Anna van der Tas – Zoals iedere maand zal ik mijn verhaal over mijn studie in Siberië beginnen met de lokale weersomstandigheden. Alles is plotseling omgeslagen, het ‘Parijs van Siberië’ zou momenteel eerder het ‘Venetië van Siberië’ genoemd kunnen worden. Vanaf heden verklaar ik Irkoetsk tot drijvende stad. Het oversteken van de straat is een groots avontuur geworden: door de smeltende sneeuw staat alles blank. Natte voeten gegarandeerd.

Het ‘Parijs van Siberië’. Opvallende vergelijking wellicht, maar Irkoetsk staat toch echt te boek onder deze naam. Enige tijd geleden moest ik met mijn klas een presentatie (alles in het Russisch uiteraard) houden over de lokale stadsgeschiedenis. Reden voor deze speciale aangelegenheid was het feit dat Irkoetsk komend jaar haar 350e verjaardag viert. Driehonderdvijftig jaar, dat betekent naast een jubileum tevens een gelddonatie vanuit Moskou. De regering stelt dit jaar een pot samen om de historische stad te renoveren en nieuwe initiatieven van de grond te krijgen. Historisch Irkoetsk is tegenwoordig datgene dat het stadsaanzicht zowel siert als ontsiert. Het is de grote hoofdstraat met de oude Victoriaanse pakhuizen maar het zijn ook de vervallen houten huizen zonder stromend water of elektriciteit, het overduidelijke teken van armoede in de regio doch tegelijkertijd de kern van haar geschiedenis.

Begonnen als kleine handelsnederzetting tussen Rusland en de Mongoolse steppen, wist Irkoetsk zich in de achttiende eeuw al snel te ontwikkelen tot belangrijk economisch knooppunt tussen de opkomende Russische steden in het westen en die in het Verre Oosten. Handel met China maakte het een welvarende stad, en de ligging aan het grote Baikalmeer, rijk aan vis en andere handelswaar, zorgde voor ideale handelscondities. De intellectuele ruggengraat van de stad werd voor een groot deel gevormd door de Decembristische beweging, een verzamelnaam voor intellectuele opstandelingen tegen de tsaar begin negentiende eeuw, die als bannelingen naar Siberië gestuurd werden. Velen bleven na hun vrijlating in en rond Irkoetsk wonen, en het was veelal dankzij hun positieve inzet dat kunst en educatie tot bloei kwamen in deze omgeving. In de stad zelf wordt vandaag de dag bijzonder veel aandacht besteed aan het mecenaat van de rijke gouverneur Vladimir Sukachov, die geld in de staf stak en een aantal scholen en kunstinstituten oprichtte.

Zo luidde min of meer de speech van mijn groepje. De docenten waren trots, op ons brabbelende Russisch, maar stiekem vooral op hun geliefde stad. Want ook tegenwoordig dient Irkoetsk nog als centrum voor studie en handel. Voor een betrekkelijk kleine stad kent het een groot aantal universitaire faculteiten en scholen en vormt het een uitgangsbasis voor industrie in de regio. Het aantal fabrieken in de omgeving is verstikkend, maar mijn docente klaagt dat het niets is vergeleken met de goede oude Sovjettijd. Toen bloeide het industriële tijdperk pas echt! Dat is dus achteruit gegaan (ik kan me daar echter prima in vinden: het feit dat de grote vervuilende fabriek naast het Baikalmeer zal heropenen en wellicht een broederfabriek zal krijgen zorgt al voor meer dan genoeg onrust), maar op het gebied van educatie is alles steeds verder verbeterd. Hoewel de meeste studenten Siberië na hun opleiding verlaten, op zoek naar het grote geld in Moskou of St. Petersburg, voltooien velen uit de regio hun studie in Irkoetsk. Tegenwoordig geldt de stad bovendien als studiecentrum voor studenten uit China en Korea. Mijn klas was tot voor kort geheel Chinees, en integratie wordt verwacht. Ik deelde de klas met een Vanya, een Vasya, een Masya, twee Lena’s en een Svetlana. Ik ben gewoon Anya, lekker makkelijk. De oplettende lezer ziet uiteraard dat dit Russische namen zijn, aangezien de meeste docenten weigeren de Chinese namen uit het hoofd te leren. De Aziatische studenten zijn er totaal aan gewend, ze mochten hun eigen Russische naam uitzoeken. Het origineel is vanaf dat moment in het openbare leven niet meer gangbaar.

Ook buiten de universiteiten is Irkoetsk voor een deel bevolkt door Chinese, Mongoolse en Koreaanse immigranten. Het geldt nog altijd als handelscentrum, alles is te koop, mits je weet waar je het kunt krijgen natuurlijk en mits het niet op is (belangrijkste les in Siberië: pak wat je pakken kunt, voordat het aanbod de volgende dag wellicht alweer veranderd is!). Veel immigranten kiezen voor Irkoetsk vanwege de ligging, maar velen ook vanwege de min of meer tolerante houding jegens Aziaten, in vergelijking met steden in Europees Rusland. Waar in Moskou racistisch geweld aan de orde van de dag is, staat hier bij de grens met Azië tolerantie redelijk hoog in het vaandel. Redelijk zeg ik, want uiteraard is zo nu en dan een poster met ‘Rusland voor Russen’ op gebouwen te spotten en komt racistisch geweld voor. Daar is nauwelijks iets aan te doen. Het feit dat Irkoetsk zich als grote ‘Russische’ enclave midden in boeddhistisch Buryat-gebied bevindt (een Mongools-boeddhistische minderheid in Rusland) oefent mijns inziens echter aardig wat druk uit op het behouden van de genoemde tolerantie.

Het Parijs van Siberië; de schakel tussen oost en west, Azië en Rusland; de eeuwige studentenstad; het grote machtige industriegebied: het is er allemaal nog. Laten we hopen dat het welvarende Moskou woord houdt, zodat de rijke geschiedenis van deze regio wellicht ook voor toekomstige generaties behouden kan worden. Wat nu betreft: ik stroop mijn broekspijpen op en begin mijn avontuurlijke tocht richting het historische centrum. Dasvedanya!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s