Koninklijke slippertjes? Het DNA van Richard III

De beruchte Richard III

Juliëtte van den Hil – “DNA-onderzoek werpt nieuw licht op geschiedenis Engels koningshuis”, zo kopten enkele websites deze week. De aanleiding was het DNA-onderzoek dat was verricht op de (vermoedelijke) overblijfselen van Richard III, die in 2012 waren teruggevonden onder een parkeerterrein in Leicester. De Engelse koning was in 1485 tijdens de Slag bij Bosworth door Henry Tudor verslagen en haastig begraven onder een kerk in Leicester, die helaas de Reformatie niet overleefde. Het DNA-onderzoek moest uitkomst bieden over zijn identiteit. Dat deed het, en meer. ‘Nieuw licht’ is echter, op basis van het rapport zelf, een wat voorbarige conclusie.

Het DNA onderzoek richtte zich op twee verschillende lijnen: het zogenaamde mitonchondriale DNA (de vrouwelijke afstamming) en het Y-chromosoom. Beiden zijn stukjes DNA die uitsluitend van moeder op dochter of van vader op zoon overgaan. De combinatie van een zeker mitochondriaal en Y-chromosaal DNA is uniek voor ieder persoon, en dus ook voor Richard III.

Het probleem is dat je dan wel moet weten welke stukjes DNA Richard zou moeten hebben. Helaas bestaat er geen databank van historisch DNA, dus de enige manier om eraan te komen, is door vergelijking met het DNA van een nog levende nazaat. Nu vraag je sowieso de koningin niet even om een wangslijmmonster, maar daarnaast is de genealogische afstamming tussen Richard en haarzelf zodanig verwaterd (dan wel twijfelachtig) dat haar DNA weinig uitkomst zou bieden. De oplossing? Ouderwets archiefwerk.

Een deel van deze herculeaanse opdracht was al in 2003 gedaan door John Ashdon-Hill in een poging om de overblijfselen van een zus van Richard, Margaret of York, te identificeren. Hij slaagde erin de vrouwelijke afstammingslijn van Cecily Neville, Richards moeder, te volgen door middel van testamenten, bevolkingsregisters, grafstenen en dagboekfragmenten tot hij bij Joy Ibsen uitkwam, een Amerikaanse vrouw die geen idee had van haar koninklijke afkomst. Ibsen overleed niet veel later, maar had gelukkig een zoon, de laatste met dat specifieke stukje DNA, die bereid was om een monster af te staan. Het bleek een perfecte match met dat van Richard.

Cecille Neville was dus zeker zijn moeder, maar de mannelijke afstammingslijn gooide roet in het eten. Richard had maar één zoon, die ook nog eens jong stierf. Daarom werd zijn DNA vergeleken met dat van de afstammelingen van de 5th Duke of Beaufort (18e eeuw) met wie hij een gezamenlijke voorvader via de mannelijke lijn had: koning Edward III. Dat DNA kwam niet overeen. Conclusie: of ergens tussen Edward III en Richard, of tussen Edward en de huidige afstammelingen, is er een bastaard door de mazen van de afstammingslijn geglipt.

Het onderzoek nodigt uit tot speculeren. Zo rustte de claim op de troon van Henry Tudor bijvoorbeeld gedeeltelijk op zijn afstamming van Edward III via John of Gaunt, waarover regelmatig het gerucht ging dat hij ‘van de melkboer’ was. Ook koning Edward IV, Richards broer, werd er vaak van beschuldigd een bastaard te zijn – als we Philippa Gregory geloven, zelfs door zijn eigen moeder (en die kan het, hopelijk,  weten). DNA-onderzoek als dit kan een aanwijzing zijn dat die beschuldigingen niet geheel ongegrond waren. Daar staat echter tegenover dat tussen Edward III en de huidige afstammelingen zo’n 24 generaties zitten: genoeg tijd voor een slippertje of twee in de zeventiende, achttiende of negentiende eeuw.

Het onderzoek laat dus de mogelijkheden, maar ook de beperkingen van DNA voor de geschiedschrijving zien. Voor een historische aardverschuiving is het dus nog wat te vroeg.

Het onderzoek is na te lezen op: http://www.nature.com/ncomms/2014/141202/ncomms6631/full/ncomms6631.html#supplementary-information

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s