Maandelijks archief: oktober 2014

Mao aan de muur: De Chinese propagandaposter

Lauren HeidaDe vlaggen mogen uit: vandaag viert Volksrepubliek China haar 65e verjaardag. De Volksrepubliek gaat echter nog niet met pensioen, ondanks dat zij een van de laatst overgebleven communistische staten in de wereld is. Ooit gesticht door kameraad Mao Zedong, is het land inmiddels uitgegroeid tot een van de belangrijkste spelers in de wereldeconomie. Hoewel de absolute macht van de communistische partij gehandhaafd blijft, is door onder andere economische liberalisering en verwestering van de cultuur, vandaag de dag nog weinig over van Mao’s China. Misschien wel de meest tastbare overblijfselen van deze periode zijn de propagandaposters. Deze politieke tekeningen, die ooit op elke muur in China prijkten, zijn nu kostbare en gewilde collectorsitems.

Al kort na het uitroepen van de Volksrepubliek China in 1949 werden propagandaposters ingezet om de bevolking aan te sporen zich te gedragen als voorbeeldige communisten. Net als muziek, poëzie en theaterstukken waren de posters niet alleen een bron van vermaak, maar ook een  educatief middel. Aangezien in de jaren ’40 en ’50 een groot deel van China analfabeet was, bleek het een van de meest effectieve manieren om het volk correct en gewenst gedrag te leren. Bovendien waren de posters gemakkelijk en goedkoop te produceren waardoor ze op zeer grote schaal verspreid konden worden. Waar men ook kwam, er was geen ontkomen aan de kleurige voorstellingen van hardwerkende boeren en lachende kinderen. Bijkomend voordeel was dat deze kleurrijke posters de veelal troosteloze en grauwe woningen van de Chinezen ietwat opbeurden. De aantrekkingskracht van de afbeeldingen zat hem in de compositie en kleurgebruik, waardoor men weinig acht sloeg op de politieke slogans onderaan de posters. De educatieve boodschap werd hierdoor onbewust door de kijker opgenomen.

Chinese soldaten tijdens de Culturele Revolutie

De tekeningen werden gemaakt door China’s meest getalenteerde kunstenaars, geselecteerd door de communistische partij zelf. Het doel van de afbeeldingen was het tonen van het leven zoals het zou moeten zijn, niet zoals het daadwerkelijk was. De mensen op de posters zijn dan ook eeuwig jonge, heroïsche, atletische mannen en vrouwen die al glimlachend het veld bewerken, de wapens opnemen of Mao groeten. De mannen en vrouwen op de posters waren de perfecte belichaming van het communisme. Dit bleek niet alleen uit het ideaaltypische werk dat zij verrichtten, maar ook aan hun uiterlijk: allen droegen zij de gebruikelijke blauwe, grijze of groene werkuniformen, hun haar geknipt in de geaccepteerde, standaard kapsels en hun gezichten schoon en immer glimlachend. Toch zou men zich destijds ook gerealiseerd moeten hebben dat vrijwel niemand er zo fris en voldaan uitziet na een dag maïskolven oogsten in de brandende zon. Realistisch of niet, in alle tekeningen werden arbeid, het collectief en de communistische staat verheerlijkt. De afbeeldingen werden dan ook veelal vergezeld met slogans als: ‘Zet de mars op de overwinning voort!’ en ‘Arbeiders en boeren zijn als een familie. Samen zingen zij het lied van de overvloed!’. Om de technologische vooruitgang in de landbouw te vieren werden er zelfs posters uitgebracht met teksten als: ‘Rijst planten met een machine is fantastisch’ en ‘Wat een genot is het om rijst te planten zonder onze ruggen te buigen’.

Naast deze utopische voorstellingen werden er ook een aantal zeer praktische instructieposters uitgegeven, bijvoorbeeld over de verzorging van persoonlijke hygiëne of het aanbrengen van gasmaskers bij vee gedurende een chemische aanval. Maar de meest bekende categorie propagandaposters blijft het portret van Mao zelf. Altijd afgebeeld in zachte en warme tinten hing zijn portret op een prominente plaats in elk Chinees huishouden. Mao werd hierbij niet alleen weergegeven als goddelijk wezen, ook zijn portret moest worden zeer voorzichtig behandeld worden, alsof de poster zelf  een beetje goddelijk was. Er mocht niets boven het portret gehangen worden en zelfs de lijst mocht geen krassen of vlekken hebben. Gedurende de Culturele Revolutie zijn er maar liefst 2,2 miljard van dit soort bovennatuurlijke afbeeldingen geproduceerd, dat wil zeggen: ruim 3 posters per inwoner.

Mao en zijn volgers met het Rode Boekje

Vandaag de dag zijn nog maar weinigen in het bezit van dit soort afbeeldingen. De laatste decennia hebben de posters vrijwel al haar invloed verloren, ondanks pogingen om de propagandakunst te moderniseren. Sinds de jaren ’80 heeft China zich geopend voor het westen en kreeg men geleidelijk meer persoonlijke vrijheid. Al snel bleken de gebruikte afbeeldingen, slogans en boodschappen zijn niet langer relevant in een door internet en televisie gedomineerde wereld. De  politieke belangstelling heeft in China de laatste jaren een dieptepunt bereikt en men is niet langer geïnteresseerd in ideologische educatie. Bovendien zijn de fictieve communistische helden op de propagandaposters al geruime tijd vervangen door posters van pop- en filmsterren. De posters die ooit het dagelijks leven van communistisch China kleurden, zijn nu slechts nog interessant voor fanatieke verzamelaars en een enkele historicus.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized