De Nazi van de Maand

De hoogvlieger: Hanna Reitsch

Thomas Smits – In 1943 liet Adolf Hitler een zeer bijzonder IJzeren Kruis maken. Deze hoogste onderscheiding van het Derde Rijk werd ingelegd met tientallen diamanten. Hanna Reitsch – begenadigd zweefvliegster, onverschrokken testpilote en overtuigd nationaalsocialist – was één van de twee vrouwen die dit IJzeren Kruis zouden ontvangen.

Reitsch wordt in 1912 geboren in de Duitse streek Silezië. Al op jonge leeftijd ontdekt ze haar grote passie: vliegen. De Duitse zweefvliegpionier Wolf Hirth nodigt haar in 1932 uit om in Hornberg zweefvlieginstructrice te worden. De zweefvliegsport had zich in de jaren twintig sterk ontwikkeld in Duitsland. Door een bepaling in het Verdrag van Versailles mochten de Duitsers geen gemotoriseerde vliegtuigen bouwen. Zweefvliegtuigen werden echter niet genoemd. Op de Wasserkuppe, een uitgedoofde vulkaan in de Rhön, een gebergte in Hesse, komen vanaf het begin van de jaren twintig studenten van de nabijgelegen universiteit bijeen om te zweefvliegen.

In 1924 overtuigt Oskar Ursinus, in de nationalistische taal van de zweefvliegers aangeduid als der Rhönvater, de Duitse minister van Transport om een nationale zweefvliegorganisatie op te richten: het Rhön-Rossitten Gesellschaft. De vereniging organiseert cursussen zweefvliegen en krijgt een eigen onderzoeksinstituut. Mede door het nationalistische sentiment van de vereniging groeit het ledental snel. Niet alleen Hanna Reitsch zou deelnemen aan de wedstrijden op de Wasserkuppe, ook Wernher von Braun – ontwikkelaar van de Duitse V2 raket en geestelijke vader van de intercontinentale atoomkoppen van het Amerikaanse leger – is een graag geziene gast.

In de jaren dertig behaalt Reitsch meerdere records op het gebied van zweefvliegen. Zo weet ze in 1937 vijfeneenhalf uur in de lucht te blijven en vliegt ze in 1938 als eerste vrouw over de Alpen. Haar talenten blijven niet onopgemerkt: in 1938 moet Reitsch zich melden bij een basis van de Duitse Luftwaffe. Hier maakt ze snel furore door allerlei nieuwe en gevaarlijke vliegtuigen te testen. Na haar testvlucht van een helikopter in de Deutschlandhalle in Berlijn wordt ze, als eerste vrouwelijke helikopterpiloot, wereldberoemd en een geliefd onderwerp voor de propaganda van het Derde Rijk.

In 1941 krijgt Reitsch ook eindelijk erkenning van Adolf Hitler. Hij onderscheidt haar met het IJzeren Kruis tweede klasse en in 1943 krijgt ze het met diamanten ingelegde IJzeren Kruis eerste klasse cadeau. De bewondering van Hitler voor Reitsch is wederzijds. In de winter van 1943 is ze betrokken bij de oprichting van het SS-Selbstopferkommando Leonidas. Leden van deze eenheid moeten – net als de Japanse Kamikazepiloten – zelfmoordmissies uitvoeren op geallieerde doelen. Hitler is eerst mordicus tegen het plan: zelfmoord gaat immers tegen de Duitse volksaard in. Reitsch weet hem in 1944 toch te overtuigen maar door de snelle opmars van de geallieerden is het plan dan inmiddels onuitvoerbaar geworden.

De twee grote passies van Reitsch’ leven, vliegen en het nationaalsocialisme, komen duidelijk naar voren in haar laatste daad als bekendste pilote van het Derde Rijk. In de meidagen van 1945 ontheft Hitler in de Führerbunker Hermann Göring van zijn functie als hoofd van de Luftwaffe: Göring onderhandelt met de geallieerden over overgave en wordt daarom van hoogverraad beschuldigd. Hitler staat erop om de opvolger van Göring – Robert Ritter von Greim – persoonlijk in het door de Russen zwaar belegderde Berlijn te benoemen. Von Greim vraagt Reitsch – met wie hij een verhouding had – om hem in een klein vliegtuig over de vijandelijke linies naar een geïmproviseerde landingsbaan bij de Führerbunker te vliegen. Wonderbaarlijk genoeg overleven zowel Von Greim als Reitsch de dodemansvlucht.

Na de Tweede Wereldoorlog mogen Duitsers wederom geen gemotoriseerde vliegtuigen besturen. Reitsch richt zich weer volledig op het zweefvliegen. In 1959 wordt ze door de Indiase premier Nehru gevraagd om een zweefvliegschool in zijn land op te richten. Al snel blijkt de sport populair onder derdewereldleiders van allerlei allooi. Dat ze soms het zweefvliegen promoot in dictaturen, zoals in het Ghana van Nkrumah, lijkt Reitsch weinig uit te maken.

In boeken en films over Reitsch wordt haar carrière als (zweef)vlieger vaak benadrukt. Het Derde Rijk geeft mannen en vrouwen met een passie, zoals Reitsch en de bekende filmmaker Leni Riefenstahl, de kans om tot grote hoogte te komen in hun vakgebied. Ook ‘the nazi who said sorry’ Albert Speer – huisarchitect van Hitler en minister van bewapening – voert na de oorlog deze verklaring op. Maar konden zij met alleen opportunisme carrière maken in het Derde Rijk? Voor carrièrejagers als Speer en Reitsch is het na de oorlog makkelijk om hun ideologische begeisterung – in de openbaarheid – te vergeten. Privé was dit echter soms een stuk moeilijker. ‘And what have we now in Germany? A land of bankers and car-makers. (…) I am not ashamed to say I believed in National Socialism. I still wear the Iron Cross with diamonds Hitler gave me. (…) Many Germans feel guilty about the war. But they don’t explain the real guilt we share—that we lost’, zo mompelt Hanna Reitsch – de nazipilote die geen nazi meer wilde zijn – in haar laatste interview.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s