De zwanenzang van het Nationaal Historisch Museum

Door Joris Belgers – Op 31 december jongstleden sloot het Nationaal Historisch Museum definitief zijn deuren. In de Zuiderkerk gaven de heren Schilp en Byvanck met de expositie 100m2NL bijna een jaar lang een voorproefje van wat ze voor ogen hadden, in de hoop dat er een potje met geld onder de indruk zou zijn van de manier waarop ze de Nederlandse geschiedenis in expositievorm wilden gieten.

Dinsdag 24 januari zond de NTR in Het Uur van de Wolf een ontluisterende documentaire uit over de lange lijdensweg van het Nationaal Historisch Museum. Eigenlijk is het vooral de lijdensweg van directeuren Erik Schilp en Valentijn Byvanck, ooit de Viktor & Rolf van de Nederlandse museumwereld genoemd.Regisseur Michiel van Erp mocht met zijn camera de twee vanaf het begin volgen, de bedoeling was dat de film het roemrijke ontstaan van een nieuw Nederlands monument zou vastleggen. In plaats daarvan geeft het een onthutsende inkijk in de bureaucratische malaise van bestuurlijk Nederland.

Als zelfs de trotse Duitsers het lef hebben gehad om Hauserder Geschichtete vullen, waarom het land der Batavieren dan niet, moeten Maxime Verhagen en Jan Marijnissen op een dag gedacht hebben.Geen slecht idee. Zelfs in tijden van cultuurbezuinigingen zou het dankzij de nationalistische polderwinden niet moeilijk moeten zijn een gebouw te vullen met Nederlandse geschiedenis:die ligt immers op straat.

Moeilijk bleek echter een understatement. Als er iets uit de documentaire blijkt, is dat het ons befaamde poldermodel was die de droom van Jan en Maxime de das om deed.

Jan Marijnissen lijkt zich een hoedje te schrikken wanneer hij twee jaar later na zijn initiatief verneemt dat minister Plasterk Erik Schilp (Zuiderzeemuseum) en Valentijn Byvanck (Zeeuws Museum) heeft aangewezen om zijn droom te gaan verwezenlijken. De twee goochelen met concepten, virtuele ervaringen en thema’s alsof het een lieve lust is. De SP-roerganger vraagt zich verdwaasd af waarom het niet ‘gewoon op chronologische volgorde’ kan worden ingericht. Postmoderne hutspot, dat vindt hij ervan.

Het ontwerp voor het Nationaal Historisch Museum in de bossen bij Arnhem
Het ontwerp voor het Nationaal Historisch Museum in de bossen bij Arnhem

Schilp, die in het buitenland restaurants opende en ook zegt “nog een tijdje in de filmbusiness” te hebben gewerkt lijkt zich later in de documentaire te verbazen over het feit dat de minister van mening is dat, mochten er problemen rondom het ontstaan van het museum komen,die voor de rekening van de directeuren zijn – niet van het rijk. Ho ho, verantwoordelijkheid? Dat stond niet in de functieomschrijving. Schilp lijkt de bui al te zien hangen, maar houdt de moed er vooralsnog in.

Wanneer de Tweede Kamer eindelijk heeft gekozen voor Arnhem als locatie, in het bos, tegenover het Nationaal Openluchtmuseum (NOM), varen Schilp en Byvanck doodleuk hun eigen weg. Het gebouw moet volgens de twee naast de John Frostbrug in het midden van Arnhem verrijzen. Maar na een knap staaltje achterkamertjespolitiek – een telefoontje van NOM-RvT-voorzitter Nout Wellink naar diens golfvriendje Jan-Peter bleek voldoende – worden ze teruggefloten. En weer het bos ingestuurd. Maar waar moeten Henk, Ingrid, en het kroost dan de Citroen Berlingo parkeren?

Terwijl Den Haag in rep en roer is over een voorgestelde parkeergarage van veertig miljoen en het Openluchtmuseum zich afvraagt waarom de aanstaande buren de telefoon niet opnemen, maken de twee hippe machers zich ondertussen vooral druk om hoe ze hun nieuwe stokpaardje vorm moeten geven. Of zullen noemen. Schilp: “Ja, het voorvoegsel Nationaal, daar wil ik vanaf. Ik hou niet van die connotatie. Historisch, is ook niet echt mooi, en eigenlijk ook niet nodig. Het spreekt toch voor zich? En Museum, tja, daar heb ik als woordansich niks op tegen. Maar dat kunnen we eigenlijk ook wel gewoon weglaten.”

Het bestuurlijke getouwtrek rondom rapporten die toch weer niet definitief zouden zijn en parkeerplaatsen die toch weer niet gebouwd zouden kunnen worden lijkt steeds groteskere vormen aan te nemen. Gemeente, Provinciale Staten en ook nog eens arrogante Kamerleden denken het zelf allemaal beter te weten, en niemand wil maar naar Schilp of Byvanck luisteren. De arme directeuren gaan er gedurende de film dan ook steeds moedelozer, grauwer en ongeschorener uitzien.

Vooral Erik Schilp lijkt er steeds minder zin in te hebben. Hij wrijft opvallend vaak vermoeid door zijn ogen, bijvoorbeeld in de auto onderweg naar de opening van de Hermitage. Een miljoenenproject dat zonder overheidssubsidie wél binnen de gestelde tijd isafgekomen. We zien beide heren zich verbijten, de jaloezie van Jut en Jul straalt er vanaf terwijl cultureel Nederland zich nippend aan de champagne loopt te vergapen aan de dependance van het Russische staatsmuseum. De bemoedigende woorden van collega’s kunnen daar weinig aan veranderen. Vooral Kees van Twist van het Groninger Museum, wiens boekhouding samen met zijn kelder niet lang erna zou wegspoelen, denkt er het zijne van te weten.Tevreden kauwend op zijn met roebels betaalde amuse weet Van Twist er het zijne van. Ronald en Nout hebben het er zelf nog met hem over gehad. Het komt wel goed.

En dan komt er een nieuw kabinet. Een die het historische hobbyisme van Marijnissen en Verhagen niet langer deelt. Want het is toch eigenlijk schandalig dat er met zo veel leegstand en bezuinigingen een compleet nieuw gebouw uit de grond zou moeten worden gestampt? Kunnen jullie niet iets organiseren in Paleis Soestdijk? Schilp en Byvanck beseffen dat ze niet meer op overheidsgeld hoeven te rekenen, en doen het nu echt op hun manier. In de Zuiderkerk. Met hippe automatiekjes. En virtuele rondleidingen op een hele mooie website. Het mag niet baten. Halbe Zijlstra roept Schilp in de zomer van 2011 op audiëntie. De meegenomen NHM-goodybag mag niet baten, de staatssecretaris vertelt hem dat de geldkraan definitief wordt dichtgedraaid en dat de geschiedenis van Nederland in andere musea zal worden ondergebracht.

De NOS becijferde dat de uiteen gespatte droom van Verhagen en Marijnissen de belastingbetaler inmiddels meer dan vijftien miljoen heeft gekost.Een museum voor Nederlandse geschiedenis lijkt voorlopig van de baan. Misschien de volgende keer toch maar gewoon kiezen voor een traditionele, chronologische opstelling. En niet in het onbereikbare en onberekenbare Arnhem. Maar gewoon in Amsterdam. Op het Binnengasthuisterrein bijvoorbeeld.

Kijken: Michiel van Erp, Postmoderne hutspot, opkomst en ondergang van het Nationaal Historisch Museum.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s