Fernand Braudel de beste historicus

Maar wie bepaalt dat? 

Fernand Braudel
Fernand Braudel

Juliëtte van den Hil Fernand Braudel (1902-1985) is door de lezers van het Britse geschiedenistijdschrift History Today verkozen tot de beste historicus van de afgelopen zestig jaar. Braudel is bekend als een van de belangrijkste vertegenwoordiger van de Annales-school, waarvan hij de belangrijkste principes uiteenzette in zijn magnum epos La Méditerranée. Hierin onderscheidde hij drie lagen binnen de geschiedenis. De eerste is de geografische laag of de longue durée, waarin veranderingen op een heel langzaam tempo plaatsvinden. De tweede laag is die van de socio-economische veranderingen en pas in de derde laag, zo meent Braudel, vinden we de historische gebeurtenissen zelf terug. 

Zoals dat gaat bij verkiezingen, kwam er direct na de bekendmaking kritiek op de ranglijst. De kritiek ging niet specifiek uit naar Braudel – wier invloed niet wordt onderschat – maar wel naar de samenstelling van de overige winnaars: zo hadden slechts zevenhonderd lezers gestemd, de top 12 bestond op Braudel na volledig uit Britten en slechts enkele vrouwen hadden de shortlist gehaald, waarvan geen enkele op de definitieve lijst terecht was gekomen. History Today verweerde zich vervolgens door te stellen dat er de afgelopen vijftig jaar gewoon weinig vrouwelijke historici waren, en dat dit de komende zestig jaar wel zal veranderen. 

Met het risico meteen als feministe weggezet te worden: weinig vrouwelijke historici? Dat is nogal een uitspraak. Niet alleen waren er dus niet zoveel vrouwelijke historici, maar in de ogen van History Today waren die blijkbaar niet goed genoeg om voor deze prijs in aanmerking te komen. Wat uiteraard de vraag oproept: wat maakt iemand tot de beste historicus? Het is een vraag waar je als geschiedenisstudent misschien vaker over nadenkt dan studenten van andere richtingen. Geschiedenis is immers ‘geweest’ – hoewel er, cliché, elke dag nieuwe geschiedenis bij komt! – , dus wanneer draag je dan nog iets bij aan het vakgebied? Wat zorgt ervoor dat jij later deel uitmaakt van diezelfde geschiedenis waar je je leven aan hebt gewijd?

Stel deze vraag aan twintig historici en je krijgt uiteraard twintig verschillende antwoorden. Het meest tot de verbeelding sprekend is natuurlijk de Grote Historische Ontdekking. De schatkamer van Toetanchamon, bijvoorbeeld. Of wat recenter, die student die tijdens een middagje archief een tot voorheen onbekend document van de VOC tegenkwam. Maar wat als je nu niet zo’n mazzel hebt? Is dan je kans om tot een baanbrekend historicus te worden verkozen voorgoed verkeken?

De winst van Braudel suggereert echter dat er ook een andere route is naar historisch aanzien, die meer met intellectueel inzicht te maken heeft dan met fysiek schatzoeken in een desolate woestijn. Braudels invloed is immers gebaseerd op het feit dat hij een voor die tijd radicaal nieuw model voor geschiedschrijving opstelde. Waar de historische gemeenschap zich voorheen voornamelijk bezighield met de gebeurtenissen en de personen die daar een belangrijke rol in speelden, keek Braudel ook naar de structuren van de samenleving waarin zo’n gebeurtenis plaatsvond en op een nog dieper niveau naar de geografische omstandigheden waaronder die samenleving was ontstaan. Daarmee verrijkte hij de geschiedschrijving niet met een nieuw artefact, maar met een manier van denken die de potentie had  al het voorgaande in een ander daglicht te stellen.

De recente ontdekking van overblijfselen van een oude beschaving in Libië tonen aan dat er nog steeds veel te onthullen valt, net zoals het toenemende interdisciplinaire karakter van geschiedenis steeds weer tot nieuwe inzichten leidt. Tel daarbij op dat het aantal meisjes dat een universitaire studie doet het aantal jongens overstijgt, en dan moet je de conclusie trekken dat History Today misschien wel gelijk heeft: geef ons zestig jaar, en je kunt niet meer om ons heen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s