Nazi van de Maand: Lord Haw-Haw

De propagandist

Thomas Smits – “Germany calling, Germany calling’, zo begint William Joyce zijn Engelstalige radioprogramma tijdens de oorlog. Elke week luisteren zes tot achttien miljoen Britten en Amerikanen naar zijn radioprogramma. Verzet tegen het Derde Rijk is volgens Lord Haw-Haw – een bijnaam die William Joyce door zijn uitgesproken Engelse accent krijgt –volkomen nutteloos; het nazisme is de enige ideologie die de Westerse wereld tegen het Judeo-Bolsjewisme kan beschermen. Deze maand aandacht voor de propagandist die lang bekend zou staan als het prototype landverrader: William Joyce.

Het leven van Joyce voor de oorlog leest als een fascistische avonturenroman. Nadat hij de eerste negen jaren van zijn leven in New York heeft doorgebracht verhuist hij in 1915 naar Ierland. Al snel raakt Joyce – een strenggelovig christen – betrokken bij de antirevolutionaire acties van de Black and Tans, een verband van Engelse Eerste Wereldoorlogveteranen die bekend staan om hun bloedige aanslagen op de Ierse bevolking. In 1921 – wanneer Joyce pas vijftien jaar oud is – pleegt de Irish Republican Armyeen aanslag op zijn leven waar hij ternauwernood aan ontsnapt. Joyce verhuist hierop met zijn ouders naar Londen. Ook in de Engelse hoofdstad raakt hij betrokken bij verschillende ultraconservatieve bewegingen. Op een bijeenkomst van de conservatieve partij in 1924 wordt Joyce aangevallen met een scheermes. Hij houdt er een permanent litteken van zijn oorlel tot aan zijn mondhoek aan over.      

De aanval lijkt een keerpunt in het leven van Joyce te zijn. Hij is ervan overtuigd dat joodse communisten verantwoordelijk zijn voor zijn litteken. In 1932 sluit hij zich daarom aan bij de British Union of Fascists waar hij zich ontwikkelt tot een belangrijke propagandist en waar zijn antisemitisme tot volledige wasdom komt. In 1939 vlucht Joyce met zijn vrouw naar Duitsland. In Berlijn vindt hij een baan bij de Engelstalige afdeling van de Duitse radio. De uitzendingen van Lord Haw-Haw worden al snel een succes, mede door de strenge oorlogscensuur in Engeland. Familieleden van vermiste Britse piloten en matrozen hopen via de uitzendingen iets te weten te komen over het lot van hun dierbaren. Door het succes van zijn radio-uitzendingen krijgt Joyce tijdens de oorlog een steeds grotere rol in de nationaal-socialistische propagandamachine. Zo wordt hij verantwoordelijk voor het indoctrineren van Engelse krijgsgevangenen en richt hij het Britisches Freikorps– een onderdeel van de SS gevuld met overgelopen soldaten – op.

‘I have only one thing to say: Heil Hitler and farewell’ zo sluit Lord Haw-Haw – duidelijk beschonken – op 20 april 1945 zijn laatste radio-uitzending af. Enkele maanden later wordt Joyce door Amerikaanse soldaten vlakbij de grens met Denemarken gevangen genomen. Voor de Engelse bevolking is hij een van de herkenbaarste en meest gehate personages van het nationaalsocialisme. Hoewel Joyce officieel geen Brits staatsburger is, wordt hij in 1946 ter dood veroordeeld en opgehangen. Tot aan het eind van zijn leven blijft Joyce overtuigd van zijn idealen: ‘I am proud to die for my ideals and I am sorry for the sons of Britain who have died without knowing why’.

Lord Haw-Haw is het eerste voorbeeld van een overloper die wordt ingezet als propagandist. ‘Azzam the American’ – de Engelstalige spreekbuis van Al Qaida -, ‘Seoul City Sue’ – voorvechtster van het Noord Koreaanse communisme en ‘Axis Sally’ – die met haar progamma ‘Home sweet Home’ Amerikaanse soldaten aan ‘home made applepie’ probeert te laten denken – zijn allemaal voorbeelden van hetzelfde fenomeen.  In 1961 baseert de Amerikaans schrijver Kurt Vonnegut Jr.  zich voor zijn boek Mother Night op het leven van William Joyce. Wat betekent het om als ultieme verrader bekend te staan? En wat houdt dit verraad eigenlijk in?

Howard Campbell Jr. – de hoofdpersoon van Mother Night – is net als Joyce een Engelstalige propagandist van nazisme. Campbell is echter een dubbelspion: zijn wekelijkse, fel antisemitische radioprogramma bevat verborgen boodschappen aan de geallieerden. Wanneer Campbell wordt opgepakt door Israëlische agenten om in Jeruzalem terecht te staan kan niemand zijn verhaal bevestigen: hij zal geëxecuteerd worden voor de radioprogramma’s die hem bekend hebben gemaakt.

Vonnegut gebruikt het leven van Joyce om een ingewikkeld moreel oordeel uit te spreken over de daden van het Duitse volk tijdens de Tweede Wereldoorlog. In zijn inleiding schrijft hij: ‘If I’d been born in Germany, I suppose I would have been a Nazi, bopping Jews and gypsies and Poles around, leaving boots sticking out of snowbanks, warming myself with my secretly virtuous insides. So it goes.’ (mijn cursivering). Net als Howard Campbell is het Duitse volk echter niet onschuldig door hun ‘geheime goedheid’. ‘This is the only story of mine whose moral I know’, zo schrijft Vonnegut: ‘We are what we pretend to be, so we must be careful about what we pretend to be’. Een cynische boodschap waar wij vandaag de dag – met al onze ‘verborgen goedheid’ – nog wat van kunnen leren. Dat is de moraal van dit verhaal.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s