In de ban van Robert Kaplan

Robert D. Kaplan

Kick Hommes – Er zijn een aantal koppen te bedenken voor dit artikel. ‘Februari was Kaplan-maand’, bijvoorbeeld, of: ‘In de Ban van Kaplan’. Nederland kreeg in februari geen genoeg van Robert D. Kaplan, auteur van het boek Moesson: De Indische Oceaan en de toekomstige wereldmachten.

Hij reisde het land door, beantwoordde in Buitenhof een uurtje vragen, gaf interviews aan NRC, de VPRO Gids, HP/De Tijd, Nos.nl en het AD. Kernthema van zijn verhaal is de Moesson, de wereldwind die de handel in de Indische Oceaan al vanaf de Romeinse tijd reguleert en verbindt. Zijn komst naar Nederland was dan ook ter promotie van zijn onlangs in het Nederlands vertaalde boek, waarin hij verhaalt over zijn reis naar de Indische Oceaan en middels een combinatie van persoonlijke ervaringen en opgetekende verhalen een blik werpt op de, volgens hem, glorieuze toekomst van de landen rondom de Indische Oceaan.

Ook Amsterdam werd vereerd met een bezoek van deze markante figuur, die tijdens zijn reis gevangen werd gezet toen hij na herhaaldelijke afwijzingen toch een fabriek binnen stapte om enkele arbeiders te spreken. Een man die bovendien gezien wordt als een van de invloedrijkste journalisten van Amerika en als adviseur voor Amerikaanse presidenten werkte. De aula van de UvA was de plaats waar Kaplan de aanwezigen toesprak. De eerste vijftien rijen waren gereserveerd voor genodigden, te zien aan de rode, blauwe en witte stickers op de stoelen. Voor niet-genodigden, die het door een mevrouw met een rood aangelopen gezicht uitdrukkelijk verboden werd om plaats te nemen op stoelen met een sticker, restte niets anders dan een plaats achterin. Niet erg: je was immers toch bij Kaplan, van wie je hoopte enig inzicht te krijgen in een deel van de wereld waarover je niet heel veel weet. De Indische Oceaan.

In Moesson wordt beargumenteert dat de Indische Oceaan in de toekomst een spil in de wereldhandel gaat worden. India en haar buurlanden als Myanmar, Pakistan, Sri Lanka, maar bijvoorbeeld ook China, zullen economisch zo groeien dat zij de wereldhandel gaan beheersen. Nu al gaat zo’n tachtig procent van alle wereldhandel over zee, betoogt Kaplan. Alles ‘made in China’ komt per container aan en in de toekomst zullen daarom de sea lines of communication de wereldeconomie gaan bepalen. Volgens Kaplan is het westen niet in staat daarbij aansluiting te vinden. De opkomende machten China en India zullen deze lijnen gaan beheersen en zullen hun invloed tot ver buiten het eigen land gaan uitbreiden. China in zuidelijke richting, zoals ze nu al doen door in buurlanden havens aan te leggen; India in zowel westelijke als oostelijke richting.

Een ‘Post-Afghanistan World’: noemt Kaplan dit toekomstbeeld. Een wereld waarin het machtscentrum zich naar de Indische Oceaan verplaatst. Een wereld ook, waar China investeert in Sri Lanka, terwijl Amerika zich daar terugtrekt. Een ‘shift of power’. Het meest overtuigende voorbeeld van deze afkalving van westerse macht is volgens Kaplan het militaire aspect in de Indische Oceaan. Amerikaanse vliegdekschepen die nu hun basis hebben in de Indische Oceaan zullen het onderspit delven waneer geconfronteerd met de nieuwe naval sense van Azië. Dankzij vernieuwde technologie zullen China en India een vloot opbouwen die de controle over de Indische Oceaan in handen zal krijgen. Voor het eerst in 500 jaar zal de hegemonie van Amerika doorbroken worden. De ‘private sea of the America’, zoals Kaplan de Indische Oceaan noemt, zal niet meer zijn.

Onder het publiek in de Aula van de UvA was er een zekere sfeer van ongerustheid. Is het erg dat Azië de macht krijgt? En wat vindt Europa eigenlijk van deze ontwikkeling? Kaplan had niet veel argumenten om het nog steeds langs imperialistische lijnen denkende publiek gerust te stellen, maar betoogde dat America economisch nog jaren lang ‘first among equals’ zal blijven. Bovendien vertrouwt hij op een zelfregulerend proces in China, waar economische groei zal leiden tot sociale onrusten en waar de armeren in de samenleving ook profiteren en meer eisen gaan stellen aan de machthebbers. Europa zal echter geen grote rol meer gaan spelen, daar het geen interesse heeft in de Indische Oceaan en militair niet meegroeit. Dit omdat Europa al jaren geen militaire dreiging heeft gekend en daardoor het nut van herbewapening niet inziet, laat staan van een Europees leger.

Kaplan legde het hierboven geschreven verhaal in een half uur uit aan het publiek in de Lutherse Kerk. Weliswaar op een overtuigende manier, maar toch liet hij een deel van het publiek achter met het oordeel dat hij het wel heel simpel stelde. Misschien voelde menigeen zich enigszins aangetast in zijn superioriteitsidee: iets dat veel westerlingen immers nog steeds een beetje voelen. Het idee van een sterk Azië doet hier en daar toch de wenkbrauwen fronsen. Wie meer wil weten moet Moesson lezen. Kaplan schrijft in een soort reportagestijl, waarin hij interviews mengt met persoonlijke ervaringen en geschiedkundige en demografische feiten. Zeer interessant en leuk om te lezen. Het is aan de lezer om de theorie van Kaplan op waarde te schatten. Tot slot nog een opmerkelijk feit. Twee Iraanse schepen zijn vorige week het Suez-kanaal doorgetrokken, mogelijk om Syrië te bewapenen. Israël was boos. Is het spel begonnen?

2 gedachten over “In de ban van Robert Kaplan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s