Daniel Libeskind in Nederland

De architect Daniel Libeskind
De architect Daniel Libeskind

Joris Belgers – De laatste week van januari was het Holocaust Memorial Week. Door onder andere het Nederlands Auschwitz Comité werden lezingen, herdenkingen en kransleggingen georganiseerd. De voorzitter van het Auschwitz Comité, Jacques Grishaver, was in het nieuws toen hij opriep Holocaust Memorial Day – 27 januari – uit te roepen tot nationale herdenkingsdag.

Op die dag werd het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau in 1945 door het Amerikaanse leger bevrijdt. ‘Opdat wij nooit vergeten’ is het devies van het Auschwitz Comité, dat deze jaar haar jaarlijkse onderscheiding uitreikte aan de Amerikaans-Poolse architect Daniel Libeskind. De “architect van het gedenken” sprak donderdag 27 februari de ‘Nooit Meer Auschwitz-lezing’ uit in het Amsterdamse Tropeninstituut.

Libeskind kreeg de onderscheiding van het Nederlands Auschwitz Comité vanwege zijn inzet om in zijn werk de nagedachtenis aan de Holocaust in stand te houden. De architect ontworp het Jüdisches Museum te Berlijn en is verder onder andere bekend om zijn plannen rond de wederopbouw van Ground Zero in New York. Volgens Libeskind zijn gebouwen als boeken, hij wil met zijn ontwerpen verhalen vertellen aan de bezoekers ervan. Gebouwen moeten volgen Libeskind een ziel hebben – en het is die ziel die hij in al zijn ontwerpen terug wil laten komen.

De ‘Nooit Meer Auschwitz’-lezing van Libeskind staat vooral in het teken van enkele van de hoogstandjes die de architect heeft ontworpen. Hij vertelt over de gemene deler in al zijn ontwerpen: het herdenken. Libeskind was zelf een zoon van Holocaustoverlevenden, en zijn Pools-Joodse achtergrond hebben grote invloed in zijn ontwerpen. Zo is er de smalle gang in het door Libeskind ontworpen Felix Nussbaum Haus in Osnabrück. De afmetingen van de gang vallen nog net binnen de Duitse regelgeving voor openbare ruimtes. Hiermee wil de architect het benauwde gevoel oproepen dat onderduikers op krappe zolders moeten hebben gevoeld.

In zijn beroemde Jüdische Museum te Berlijn heeft hij evenzo in het gebouw zelf de geschiedenis en cultuur van het Joodse volk en de gruwelijkheid van de Shoa willen uitdrukken. Met hoge, nauwe gangen waaruit boven in kieren het licht naar binnen sijpelt vertelt hij het verhaal van de transporten in de treinen naar de kampen, waar in de donkere wagons alleen door nauwe kieren het daglicht heen kwam. In een hoge nis kunnen de bezoekers over platte, bronzen hoofden lopen – het ontwerp van de gezichten lijkt nog het meest op het schilderij De Schreeuw van Edward Munch. Wanneer je als bezoeker door de ruimte loopt, maken onder je voeten de bronzen gezichten een hels kabaal – het schreeuwen wat ook in de gaskamers te horen was.

Momenteel is Daniel Libeskind bezig met de bouw van het 9/11 Memorial en de omliggende nieuwe kantoorbouw op de plek waar op 11 september 2001 het World Trade Centre werd vernietigd. Ook deze tragedie moet herdacht worden. Onder andere met het in stand houden van één van de oude funderingswallen die het water tegen houden: was deze tijdens de aanvallen ingestort was het metronetwerk van Manhattan volgestroomd met water. Op de plek waar de twee torens stonden ontwierp Libeskind twee vierkante Memorial Gardens, twee grote vierkante tuinen omringt met watervallen die symboliseren dat het leven doorgaat. En dan is er nog One World Trade Centre, de in aanbouw zijnde Freedom Tower: met 1776 feet wordt het het hoogste gebouw in de Verenigde Staten. “Van de diepte van de tragedie, tot de hoogte waar we naar streven”, aldus Libeskind. 1776, zoals bekend, het geboortejaar van The Land Of The Free.

Tijdens het interview met Wichert ten Have na afloop van de lezing vertelt Libeskind dat hij vindt dat gebouwen meer symbolische waarde kunnen hebben dan monumenten. Gebouwen zijn functioneel, bezoekers maken er dagelijks gebruik van en daarmee kan het gebouw makkelijker een bewustmakende rol spelen dan ‘inanimate objects’ zoals monumenten. Gebouwen zijn niet ‘inanimate’: goede gebouwen hebben zoals gezegd een ziel.

Door de achterliggende gedachte die Libeskind met zijn ontwerpen wil uitdragen sluiten zijn ideeën aan bij de doelstellingen van het Auschwitz Comité, zo wordt de onderscheiding gemotiveerd. De Annetje Fels Kupferschmidt-onderscheiding werd dit jaar voor de achtste maal uitgereikt en draagt de naam van de in 2001 overleden oprichtster van het Nederlands Auschwitz Comité. Eerder werd de onderscheiding onder andere uitgereikt aan de Spaanse schrijver Jorge Semprún en aan Louise Arbour, de voormalig hoofdaanklager van het Joegoslavië Tribunaal.

Libeskind ontving dit jaar de prijs omwille zijn inzet de herinnering aan de tragedie van de Holocaust levend te houden. Hij heeft hiermee positieve bedoelingen: “Een trauma groeit als we het niet behandelen.  Als we er niet aan herinnerd worden.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s