Spannende gebeurtenissen uit de vaderlandse geschiedenis

Micha van der Wal – Karel van ‘t  Reve stelde ooit dat de Nederlandse burger zijn kennis van de rechtsgang voornamelijk ontleende aan de televisie.  Hetzelfde kan, denk ik, ook voor zijn kennis van de geschiedenis aangenomen worden. Deze geschiedeniskennis zal dan niet alleen afkomstig zijn van documentaires, maar ook van dramatiseringen van historische gebeurtenissen.

Wat dat betreft is het een goede tijd voor de kijker. In de afgelopen maanden zijn er drie (mini-)series geweest die allen verband hielden met de vaderlandse geshiedenis. Eerst was er het positief besproken Bernhard, Schavuit van Oranje. Vervolgens was er De Troon dat voornamelijk hoon ten deel viel, niet alleen vanwege houterig acteerwerk, maar ook vanwege de vele historische onjuistheden.   Recentelijk hebben we Den Uyl en de Affaire Lockheed gehad, waar de protagonist weliswaar niet van koninklijken bloede was, maar waarin het koningshuis natuurlijk wel een hoofdrol speelde. Interessant is dat in zowel Schavuit van Oranje als in Den Uyl en de Affaire Lockheed  Bernhard gespeeld werd door dezelfde acteur: Daan Schuurmans. Het beeld van de prins dat door beide series geschetst word loopt nogal uiteen. Bernhard komt in eerstgenoemde serie sympathiek over, in tegenstelling tot in Den Uyl. Waar Bernhard in Schavuit van Oranje overkomt als een vrolijke, misschien wat opportunistische en tot malversaties geneigde schuinsmarcheerder met een hartje van goud, is hij in de tweede serie een rancuneuze en kille egoïst, die wanneer geconfronteerd met het aannemen van smeergelden, vreselijk misbaar maakt en op maffiose wijze Den Uyl probeert te intimideren. De weinig menselijke trekken die hij in de serie toebedeeld krijgt zijn nou juist degene die de bezitter niet sieren. Het negatieve beeld van Bernhard in Den Uyl en de Affaire Lockheed kan er mee te maken hebben dat het Den Uyl is die hier in de spotlight staat en niet Bernhard, wiens intenties – die hem mogelijk vrij konden pleiten – we vrijwel niet te weten komen. Zo krijgt de kijker Bernhard door de ogen van Den Uyl, die een rijkaard ziet die zich op onrechtmatige bedragen laat fêteren en zich in de confrontatie er zelfs op laat voorstaan!

Om het spannend te houden wordt de dreiging van een staatsgreep zo breed mogelijk uitgemeten. De sinistere Bernhard paradeert  elke aflevering rond in zijn uniform,  houdt geheime ontmoetingen met militairen, laat straaljagers over huize Den Uyl vliegen en militaire exercities rond paleis Noordeinde plaatsvinden. Zo wordt en passant ook het uniformverbod verklaard: nadat Den Uyl bij Beatrix op bezoek gaat en Bernhard in uniform ziet wegrijden, vraagt Den Uyl zijn chauffeur: ‘Ga je ook altijd in uniform op bezoek bij je dochter?’. De kijker krijgt dan een donkerbruin vermoeden wat er staat te gebeuren met dat uniform.  Aardig is ook de scène waarin Den Uyl de prins uiteindelijk het uniformverbod op legt en Juliana er met sardonisch genoegen: ‘In het openbaar’ aan toevoegt. Alsof Bernhard thuis in zijn uniform zijn ontbijt zal nuttigen!  Juliana komt in de serie overigens een stuk beter uit de verf dan Bernhard.

Het tijdsbeeld, altijd belangrijk bij een historische serie, wordt vooral verzorgd  door Den Uyl’s familie. Dat komt mooi uit, want de man had zes kinderen en een vrouw, zodat flink wat couleur locale door hen verzorgd kan worden. Zij hebben in de serie een belangrijke rol om de verschillende visies van (extreem) links te vertegenwoordigen, zoals het voorvechten van abortus, kraken, recreatief drugsgebruik, vader Den Uyl gewoon met Joop aanspreken en algehele vrijgevochtenheid. In contrast met zijn famillie komt Joop als brave, maar goeddeels afwezige, huisvader toch wat conformistisch over bij de vrijdenkende bende. Zo heb je het progressieve waarvoor de jaren zeventig herinnerd worden in één klap vertegenwoordigd en heeft Den Uyl weer wat krediet bij de rechtse rakkers.

Het is een leuke serie om te kijken. Den Uyl wordt uitstekend gespeeld door Joop Keesmaat . De dialogen zijn scherp, vooral bij de vergaderingen van de ministerraad en de licht ironische verlagen die Den Uyl aan zijn vrouw brengt van de dagelijkse ontwikkelingen van de affaire. Zo vat hij het belangrijke gesprek dat hij met Juliana heeft over het wel of niet vervolgen van Bernhard samen als: ‘ze zei dat ze met me wilde trouwen.’ Het is na het kijken van de afgelopen twee series vooral de vraag hoe de herinnering aan Bernhard zich zal ontwikkelen: als een avontuurlijke rakker, gefnuikt door zijn prinsdom, of als een op staatsgrepen zinnende machtswellusteling. Het laatste woord zal hierover nog niet gevallen zijn. d

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s