Maria’s achterkant

Iedere maand een historisch recept! Aflevering 1: Boter

Maria Veder – Er zijn weinig mensen op deze wereld als Johannes Van Dam. Ooit begonnen als een door Fiep Westendorp gecreëerde figurant in een willekeurig boek van Annie M.G. Schmidt is Van Dam op een goed moment de echte wereld in gestapt, alwaar hij nu al sinds jaar en dag heen en weer pendelt tussen zijn huis, achter boekhandel Athenaeum, en Café de Zwart. Ik ben ook wel eens in Café de Zwart, en dan kijk ik naar hem.

Ik kan me voorstellen dat de oorsprong van mijn liefde voor de man wat obscuur lijkt, daarom zal ik deze proberen uit te leggen. Ten eerste zijn levensloop: zijn vader was een Joodse luierfabrikant die voor de ogen van kleine Johannes stierf, in een tragisch auto ongeluk. Vervolgens toog Van Dam naar Amsterdam medicijnen te studeren, om vervolgens dan toch maar barman te worden, en bottelaar, journalist, bedrijfsleider bij een bioscoop en eigenaar van een kookboekenwinkel, om uiteindelijk zichzelf uit te roepen tot de beschermheilige van eten en culinair schrijver te worden. Hij draagt Crocs, ook al beweegt hij zich eigenlijk enkel voort in scootmobiel. Zijn lievelingseten is andijviestamppot. Hij drinkt zijn thee op 86 graden, exact. Toen hij ooit op straat werd uitgescholden voor dikzak riep hij terug: ‘every time I fucked your mother she gave me a cookie!’ een gebeurtenis waar ik dolgraag bij had willen zijn. Regelmatig sta ik stil bij de vraag; wat zou Johannes Van Dam doen? Om vervolgens nog een pak boter door de aardappelpuree of sollicitatieformulieren te gooien. Hij weet immers alles, van kroketten, maar ook van het leven. Daar ben ik van overtuigd.                                                                                                                                                                                                                                          Deze overtuiging werd bevestigd toen ik er achter kwam dat Van Dam ook een begenadigd historicus is, met een interessante kijk op de plaats van culinaire geschiedenis binnen de bredere historiografie. In een interview in de Groene Amsterdammer vertelt Van Dam over een essay dat hij ooit schreef over het verband tussen het gebruik van boter en het uitbreken van de Reformatie. Volgens Van Dam liep er door Europa een grens. Ten noorden van deze grens kon wegens koude geen olijven verbouwd worden en gebruikte men boter en spekvet, beide gemaakt van dieren. Er werd in deze periode echter door Rome bepaald dat men op vastendagen geen dierlijke producten meer mocht eten. Dit waren 150 dagen per jaar, en men kan zich voorstellen dat het verbod op boter op deze dagen een groot probleem vormde voor de christenen in het noorden. Olijfolie uit het zuiden importeren voldeed niet als alternatief, want die was duur en van slechte kwaliteit. Luther beklaagde zich hier al over in zijn Tafelgesprekken en volgens Van Dam is duidelijk te zien dat de reformatie zich dáár voltrok, waar geen olijfolie was. Normandië was volgens Van Dam een uitzondering op deze regel, omdat de rijke boterboeren uit deze streek genoeg geld hadden om hun zonden af te kopen door middel van aflaten.

Boterkoek volgens Johannes van Dam
Maak een mengsel van 38% bloem, 35% boter (dus geen olijfolie en zéker gen margarine!) en 27% suiker. Kneed het goed, maar niet te lang en druk het in een ondiepe boterkoekvorm. Maak de koek niet te dun en bak hem in 20-25 minuten op 180 graden, tot hij aan de oppervlakte knapperig is, maar van binnen nog een zachte structuur heeft.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s