Krabben en bijten in het Historisch Café

Jesse Beentjes – Wie zich op woensdag 8 februari in café P96 begaf in de mengeling van grijze, hoofdstedelijke elite en studenten heeft, naast een interessant interview met Cor Wagenaar over zijn boek over Nederlandse stedenbouwkunde, een fascinerend staaltje verbaal krabben en bijten kunnen zien. Een vriendelijke oude vos en een oplichter bespraken de middeleeuwse geschiedenis van Nederland. Het betrof  respectievelijk Marco Mostert, hoogleraar middeleeuwse schriftcultuur aan de Universiteit Utrecht, en Jan Kuipers, veelschrijver en recentelijk auteur van Nederland in de Middeleeuwen, de canon van ons Middeleeuws verleden. Onder leiding van Frans Camphuijsen discussieerden zij over de waarde van deze canon, de canon in het algemeen en de inhoud van de canon.

In deze canon schetst Kuiper in vijftig vensters de middeleeuwse geschiedenis van Nederland. De discussie begint vriendelijk, wanneer Marco Mostert de heer Kuiper feliciteert met zijn lef om zo’n lange periode in zo’n beknopt boekje samen te vatten. Daarmee houdt het ook wel op. Mostert uit allereerst zijn twijfels bij de titel van het boek, die volgens hem volledig past bij het zoeken naar een nationale identiteit. Daar moet hij al niet zoveel van hebben, maar erger vindt Mostert dat ‘ons middeleeuws verleden’ vooronderstelt dat er in de middeleeuwen al sprake was van  de huidige natiestaat Nederland. Iedere geschiedenisstudent weet dat dat geheel niet het geval was, en dat er daarom ook niet van een gemeenschappelijk verleden valt te spreken..

Kuiper, die eerder onder andere kinderboeken, kabelkrantberichten en lesmethoden schreef, maakt dit niet zoveel uit, omdat er volgens hem “blijkbaar behoefte” is aan een nationale identiteit. “Dat soort boeken verkopen”. Zijn canon is er dan ook op gericht om een breed publiek inzicht te bieden in “hun” middeleeuwse verleden. Daarom heeft hij regionale historici bij zijn boek betrokken (of nouja, Friese. Geen anderen, maar dat hoefde niet van zijn uitgever).
De indeling van het boek is thematisch, het onderling verband in de gebeurtenissen wordt heel summier weergegeven. Dit is volgens Mostert een aanpak die vooral werkt bij kinderen tot 14 jaar, en die tekort doet aan de intellectuele vermogens van de lezer. Kuiper ontkent dit, en zegt dat er naast thema’s die hij naar eigen goeddunken heeft gekozen wel degelijk verbanden worden gelegd.

Ik heb het boek niet gelezen en ben het ook niet meer van plan, dus hierbij genoeg over de canon zelf. Tijdens de discussie merkt Marco Mostert namelijk op dat de canon, naast een aantal onjuistheden, eigenlijk alleen inzichten in de middeleeuwen biedt die er vijftig jaar geleden ook al waren. Er is in de canon geen ruimte voor academische discussie over nieuwe inzichten. Kuipers erkent dit, en lijkt er geen problemen mee te hebben. Academische discussie is niet iets voor het brede publiek, zo stelt hij, maar meer voor “binnen de veilige muren van Academia”. Op Mosterts vraag wat het maatschappelijk nut van een academisch historicus dan nog is geeft Kuipers schaapachtig lachend “bronnen zoeken” als antwoord. “Historici zijn geen verhalenvertellers”, althans Kuipers. Au.

Allerlei lelijke woorden bedacht ik me op dat moment, maar de onderliggende gedachte stemde me zorgelijk. Blijkbaar hoeven historici zich niet meer af te vragen wat hun doel in de samenleving is. Zij zoeken de bronnen, en dan bouwen de journalisten annex kinderboekenschrijvers er een mooi verhaal omheen dat het commercieel goed doet. In één keer scoren, want op de vraag of de heer Kuipers wat zou doen met eventuele verbeterpunten van de heer Mostert antwoordt hij ondubbelzinnig: ‘Dan ben ik alweer met een ander boek bezig’.

Aan u, lieve Geschiedenisstudenten, om het beter te doen.

De Nazi van de Maand

De hoogvlieger: Hanna Reitsch

Thomas Smits – In 1943 liet Adolf Hitler een zeer bijzonder IJzeren Kruis maken. Deze hoogste onderscheiding van het Derde Rijk werd ingelegd met tientallen diamanten. Hanna Reitsch – begenadigd zweefvliegster, onverschrokken testpilote en overtuigd nationaalsocialist – was één van de twee vrouwen die dit IJzeren Kruis zouden ontvangen.

Reitsch wordt in 1912 geboren in de Duitse streek Silezië. Al op jonge leeftijd ontdekt ze haar grote passie: vliegen. De Duitse zweefvliegpionier Wolf Hirth nodigt haar in 1932 uit om in Hornberg zweefvlieginstructrice te worden. De zweefvliegsport had zich in de jaren twintig sterk ontwikkeld in Duitsland. Door een bepaling in het Verdrag van Versailles mochten de Duitsers geen gemotoriseerde vliegtuigen bouwen. Zweefvliegtuigen werden echter niet genoemd. Op de Wasserkuppe, een uitgedoofde vulkaan in de Rhön, een gebergte in Hesse, komen vanaf het begin van de jaren twintig studenten van de nabijgelegen universiteit bijeen om te zweefvliegen.

Interview Christopher Browning

In een combined effort hebben oud-Skriptredacteur Jan Julia Zurné en onze eigen Thomas Pieter Smits voor het Historische Nieuwsblad de vermaarde historicus Christopher Browning geïnterviewd. Het interview met de Holocaustdeskundige is hier te lezen. Een voorproefje:

‘Ik probeer te omschrijven in welke situatie mensen zich bevonden, hoe ze deze beleefden en waarom ze deden wat ze deden. Daarnaast kijkt een historicus naar het verleden met de kennis van achteraf. Ik probeer me in te leven in de situatie waarin mensen verkeerden, maar vel ook een kritisch oordeel over hun daden. Je moet empathie hebben, maar geen sympathie.’

De zwanenzang van het Nationaal Historisch Museum

Door Joris Belgers - Op 31 december jongstleden sloot het Nationaal Historisch Museum definitief zijn deuren. In de Zuiderkerk gaven de heren Schilp en Byvanck met de expositie 100m2NL bijna een jaar lang een voorproefje van wat ze voor ogen hadden, in de hoop dat er een potje met geld onder de indruk zou zijn van de manier waarop ze de Nederlandse geschiedenis in expositievorm wilden gieten.

Dinsdag 24 januari zond de NTR in Het Uur van de Wolf een ontluisterende documentaire uit over de lange lijdensweg van het Nationaal Historisch Museum. Eigenlijk is het vooral de lijdensweg van directeuren Erik Schilp en Valentijn Byvanck, ooit de Viktor & Rolf van de Nederlandse museumwereld genoemd.Regisseur Michiel van Erp mocht met zijn camera de twee vanaf het begin volgen, de bedoeling was dat de film het roemrijke ontstaan van een nieuw Nederlands monument zou vastleggen. In plaats daarvan geeft het een onthutsende inkijk in de bureaucratische malaise van bestuurlijk Nederland.

New Year’s Eve

New Year’s Eve: Een nieuwe feelgood-film voor de feestdagen

Nathalie Maciesza – Zoenen, zeuren en zwijmelen: de drie voornaamste ingrediënten voor een geslaagde romantische feelgood-movie. Het uiteindelijke resultaat wordt verorberd door hordes romantische / wanhopige / hoopvolle / verliefde (omcirkel wat voor jou zelf van toepassing is) vrouwen. En mannen kunnen een goede beurt maken door de film uit te zitten zonder in slaap te vallen, of beter nog: zonder commentaar te leveren.

Nu we het toch over romantiek hebben – de rozen/wijn/massageolie variant, niet die van Rousseau – wat is er romantischer dan de decemberfeestdagen? Niets, uiteraard. Je vriendje uitpakken met Sinterklaas, je geliefde kussen onder de maretak en champagne delen met een aantrekkelijke vreemde tijdens Oud en Nieuw blijven altijd spannend en gezellig. De filmwereld begrijpt dit natuurlijk ook en de laatste jaren hebben we zowel een prachtige romantische comedy van eigen bodem zien verschijnen als een Britse lovestory in mozaïekvorm kunnen zien. Natuurlijk heb ik het over Alles is Liefde (Joram Lürsen, 2007) en Love Actually (Richard Curtis, 2003).

Fernand Braudel de beste historicus

Maar wie bepaalt dat? 

Fernand Braudel

Juliëtte van den Hil - Fernand Braudel (1902-1985) is door de lezers van het Britse geschiedenistijdschrift History Today verkozen tot de beste historicus van de afgelopen zestig jaar. Braudel is bekend als een van de belangrijkste vertegenwoordiger van de Annales-school, waarvan hij de belangrijkste principes uiteenzette in zijn magnum epos La Méditerranée. Hierin onderscheidde hij drie lagen binnen de geschiedenis. De eerste is de geografische laag of de longue durée, waarin veranderingen op een heel langzaam tempo plaatsvinden. De tweede laag is die van de socio-economische veranderingen en pas in de derde laag, zo meent Braudel, vinden we de historische gebeurtenissen zelf terug. 

Zoals dat gaat bij verkiezingen, kwam er direct na de bekendmaking kritiek op de ranglijst. De kritiek ging niet specifiek uit naar Braudel – wier invloed niet wordt onderschat – maar wel naar de samenstelling van de overige winnaars: zo hadden slechts zevenhonderd lezers gestemd, de top 12 bestond op Braudel na volledig uit Britten en slechts enkele vrouwen hadden de shortlist gehaald, waarvan geen enkele op de definitieve lijst terecht was gekomen. History Today verweerde zich vervolgens door te stellen dat er de afgelopen vijftig jaar gewoon weinig vrouwelijke historici waren, en dat dit de komende zestig jaar wel zal veranderen. 

Nazi van de Maand: Lord Haw-Haw

De propagandist

Thomas Smits - “Germany calling, Germany calling’, zo begint William Joyce zijn Engelstalige radioprogramma tijdens de oorlog. Elke week luisteren zes tot achttien miljoen Britten en Amerikanen naar zijn radioprogramma. Verzet tegen het Derde Rijk is volgens Lord Haw-Haw – een bijnaam die William Joyce door zijn uitgesproken Engelse accent krijgt –volkomen nutteloos; het nazisme is de enige ideologie die de Westerse wereld tegen het Judeo-Bolsjewisme kan beschermen. Deze maand aandacht voor de propagandist die lang bekend zou staan als het prototype landverrader: William Joyce.

Het leven van Joyce voor de oorlog leest als een fascistische avonturenroman. Nadat hij de eerste negen jaren van zijn leven in New York heeft doorgebracht verhuist hij in 1915 naar Ierland. Al snel raakt Joyce – een strenggelovig christen – betrokken bij de antirevolutionaire acties van de Black and Tans, een verband van Engelse Eerste Wereldoorlogveteranen die bekend staan om hun bloedige aanslagen op de Ierse bevolking. In 1921 – wanneer Joyce pas vijftien jaar oud is – pleegt de Irish Republican Armyeen aanslag op zijn leven waar hij ternauwernood aan ontsnapt. Joyce verhuist hierop met zijn ouders naar Londen. Ook in de Engelse hoofdstad raakt hij betrokken bij verschillende ultraconservatieve bewegingen. Op een bijeenkomst van de conservatieve partij in 1924 wordt Joyce aangevallen met een scheermes. Hij houdt er een permanent litteken van zijn oorlel tot aan zijn mondhoek aan over.      

Als een postkoets op de snelweg

Matthijs Valent & Maite Karssenberg - Als van een demonstratiebeweging een Nederlandse editie verschijnt, is de scepsis op voorhand al niet ver weg. Het is niet dat we ons nergens druk over maken – integendeel – maar we doen het schijnbaar liever vanuit het comfort van ons eigen huis, bij voorkeur achter het scherm van de computer. In zeldzame gevallen verzamelen we ons wel in het openbaar, zoals bij de sanering van kunst of uitholling van onderwijs.

Nederland mag daarbij sinds kort ook de Beurspleinprotesten tegen het wanbeleid van de financiële elite rekenen. Deze demonstratie waaide over vanuit Wall Street, New York. Verslaggevers Valent en Karssenberg waren bij de Amsterdamse versie van deze protestbeweging, en kregen door de vele Bob Dylan-haarcoupes en dubieuze linkse leuzen een vreemd kietelend ‘give peace a chance’-gevoel.

Van pianopoten met kousen tot geselbordelen

Chofiet Roemersma - De stereotype Victoriaanse burger zou zich rot schrikken als hij (of zij) een videoclip van Rihanna of Lady Gaga voorgeschoteld krijgt. Blote enkels, blasfemie, een hoog erotisch gehalte, geen enkele zelfcontrole of ratio zichtbaar en allemaal onzedelijk wapperende haren; een absolute schande! Zoiets past toch totaal niet in de belle époque van koningin Victoria?

Victoria, die als toonbeeld van de preutsheid bekend staat, rust al meer dan een eeuw in het Frogmore Mausoleum, waar ze zich waarschijnlijk al met haar echtgenoot schaamt voor de uitwassen van de seksuele revolutie die anno 2011 overal te bespeuren zijn. Of zou ze zich juist generen voor de bestaande vooroordelen die net zo tekenend zijn voor de Victoriaanse tijd als de zwarte (rouw-)kleding van de koningin naar wie de tijd vernoemd is?

Grote woorden voor een klein idee

Met een mooi kaftje eromheen!!

Thomas Smits, Bob van Toor en Clara van de Wiel – Een nieuwe bril, een stripboek, een mooie herfstdag; studenten die het voorrecht hebben gehad les te krijgen van René van Royen weten dat er niet veel nodig is om de man enthousiast te krijgen.

Wie herinnert zich niet de tomeloze begeestering van de oud-docent oudheid? Van Royen is vastbesloten om deze geestdrift niet te laten beteugelen, al helemaal niet door zijn verplichte pensioen van vorig jaar. Een cursus ‘Iedereen kan Klassieke Talen’? Hij gaat er voor. Iets komen vertellen in De wereld draait door? Hoera! Met zijn meest recente project betreedt de geliefde docent echter het grijze gebied tussen gezellige megalomanie en onwelkome krankzinnigheid.

Glunderend stonden ze op een podium: Van Royen en een groepje studenten en oud-studenten met een goed gevoel voor PR. En ze glunderden met recht, daar er zojuist een filmpje aan de redelijk gevulde CREA-zaal was getoond dat, zowel qua spanning en sensatie als qua historische clichés en onnauwkeurigheden, Oscar-waardig was. De oprichting van Jonge Historici Schrijven Geschiedenis was een feit. René van Royen jubelde dat zich een revolutie had voltrokken: veel meer dan een clubje studenten dat scripties voor de vergetelheid behoedt, was hiermee de eerste online uitgeverij uitgevonden. De Jonge Historici maakten ook buiten hun vaste ‘Web 2.0 omgeving’ Facebook furore en veroverden dankzij mediakanon Geerten Waling – naast de kolommen van Het Parool, een interview op Radio 2 en een eervolle vermelding in De Volkskrant – zélfs een stukje in kwaliteitsblad Babel.